Chroń Wizerunek Dzieci

Art. 72 Konstytucji RP nakłada na państwo obowiązek ochrony praw dziecka oraz zobowiązuje organy władzy publicznej do podejmowania działań chroniących dzieci przed wyzyskiem i innymi zagrożeniami.
Art.. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka stanowi, że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci nadrzędne znaczenie musi mieć ich dobro.
Z niepokojem obserwuję wzrastający odsetek placówek edukacyjnych, które traktują wizerunek dzieci jako „zasób marketingowy”.
I. Skala zjawiska ma charakter systemowy
W 2025 roku przeprowadziłam ogólnopolską ankietę dotyczącą wykorzystywania wizerunku dzieci przez placówki oświatowe. Ankieta została zrealizowana we współpracy z Instytutem Cyfrowego Obywatelstwa i mec. Agatą Dawidowską przy wsparciu kuratoriów oświaty. W badaniu uczestniczyło ponad 5000 placówek.
Badanie wykazało, że:

• 65% przedszkoli publikuje zdjęcia dzieci na swoich stronach internetowych;
• 48% przedszkoli prowadzących media społecznościowe publikuje tam również wizerunek dzieci;
• 88% szkół podstawowych publikuje zdjęcia uczniów na stronach internetowych;
• 91% szkół podstawowych prowadzących profile społecznościowe publikuje tam wizerunek uczniów.

Oznacza to, że publiczne eksponowanie wizerunku dzieci nie jest incydentalną praktyką pojedynczych placówek, lecz powszechnym zjawiskiem obejmującym znaczną część polskiego systemu edukacji.
II. Wizerunek dziecka jest dobrem osobistym i daną osobową
Wizerunek podlega ochronie jako dobro osobiste na podstawie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego.
Jednocześnie stanowi daną osobową w rozumieniu RODO.
Zgodnie z art. 5 RODO dane osobowe muszą być:

• przetwarzane w konkretnych, wyraźnych i prawnie uzasadnionych celach;
• ograniczone do tego, co niezbędne;
• przetwarzane zgodnie z zasadą minimalizacji danych.

Powstaje zatem zasadnicze pytanie: jaki ustawowy cel realizuje szkoła lub przedszkole publikując codziennie zdjęcia dzieci na Facebooku, Instagramie czy TikToku?
Prawo oświatowe nie nakłada na placówki obowiązku prowadzenia działalności promocyjnej ani marketingowej.
W konsekwencji masowe publikowanie wizerunku dzieci nie może być uznane za działanie niezbędne do realizacji ustawowych zadań szkoły.
III. Zgoda na publikację – czy zawsze jest dobrowolna, świadoma i konkretna?
W debacie publicznej często pojawia się argument, że publikacja zdjęć dzieci jest legalna, ponieważ rodzice/prawni opiekunowie wyrażają zgodę.
Jak wskazała adwokat Karolina Marszałek, członkini Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego przy Ministrze Sprawiedliwości, zgoda rodzica na przetwarzanie wizerunku dziecka nie może być traktowana jako nieograniczone upoważnienie do dowolnego wykorzystywania zdjęć przez szkołę czy przedszkole.
IV. Szkoły i przedszkola uczestniczą w coraz bardziej niepokojących trendach internetowych
Obecnie obserwujemy zjawisko określane jako eduoversharing – nadmierne i nieuzasadnione publikowanie wizerunku dzieci przez instytucje edukacyjne.
Przykładem może być sytuacja z Koszalina, gdzie zorganizowano w USC inscenizację „ślubów” przedszkolaków i pokazano relację w social mediach. Dzieci odgrywały role małżonków, a publikacja wywołała ogólnopolską debatę dotyczącą granic wykorzystywania dzieci do tworzenia medialnych treści.
Kolejnym przykładem była ujawniona w 2026 roku oferta jednej z niepublicznych szkół podstawowych, która proponowała rodzicom 3500 zł obniżki czesnego w zamian za zgodę na publikację wizerunku dziecka. Sprawa wywołała krytykę ekspertów, ponieważ de facto sprowadzała prywatność dziecka do elementu transakcji handlowej.
Są to przykłady szerszego zjawiska, w którym dzieci stają się uczestnikami działań promocyjnych, rekrutacyjnych i marketingowych prowadzonych przez placówki edukacyjne. W perspektywie postępującego niżu demograficznego brak reakcji ze strony instytucji Państwa może dalej upowszechniać te praktyki.
V. Szkoła ma uczyć bezpieczeństwa cyfrowego, a nie normalizować utratę prywatności
Prawo oświatowe nakłada na szkoły obowiązek:

• zapewniania bezpiecznych warunków nauki (m.in. art. 1.14 Ustawy Prawo Oświatowe),
• upowszechniania wiedzy o bezpieczeństwie,
• kształtowania właściwych postaw wobec zagrożeń związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi (m.in. art. 1.21 Ustawy Prawo Oświatowe).

Tymczasem dzieci obserwują, że instytucje odpowiedzialne za ich bezpieczeństwo regularnie publikują ich twarze, dane identyfikacyjne, osiągnięcia, lokalizacje i codzienne aktywności w przestrzeni cyfrowej.
W ten sposób szkoła przekazuje młodym ludziom komunikat, że rejestrowanie i publiczne udostępnianie życia prywatnego jest normą społeczną.
VI. Wykorzystanie zdjęć dzieci do celów przestępczych
W materiałach i analizach m.in. WeProtect Global Alliance czy Internet Watch Foundation można znaleźć informacje, że sprawcy coraz częściej wykorzystują dostępne zdjęcia dzieci znajdujące się w otwartych profilach, które potem są kopiowane, katalogowane, seksualizowane, przetwarzane lub wykorzystywane do tworzenia nowych materiałów, w tym przy użyciu AI.